Lịch sử Cộng đoàn Cách Tâm

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐOÀN MẾN THÁNH GIÁ CÁCH TÂM

1.Hoàn cảnh xã hội và địa lý

Giáo xứ Cách Tâm được chính thức thành lập vào năm 1865,[1] trên địa bàn xã Duy Tân, Kim Sơn, Ninh Bình. Sự ra đời của giáo xứ gắn liền với tiến trình loan báo Tin Mừng và hình thành các cộng đoàn Công giáo tại vùng đất Kim Sơn trong nửa sau thế kỷ XIX, một giai đoạn đầy khó khăn nhưng cũng rất phong phú về đời sống đức tin.

Đến năm 1964, theo sự thay đổi địa giới hành chính[2], xã Duy Tân được đổi tên thành xã Chính Tâm[3], huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Xã có diện tích khoảng 3,16 km², với dân số hơn 3.019 người, trong đó có khoảng 2.125 tín hữu Công giáo, chiếm khoảng 70,4% dân số trong xã. Các tín hữu tham gia các sinh hoạt tôn giáo tại hai giáo xứ là Cách Tâm và Mông Hưu (1949), gồm nhiều giáo họ và các hội đoàn.

Đây vốn là một xã thuần nông, kinh tế của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước, chăn nuôi gia súc gia cầm, trồng cây thuốc bắc (bạch chỉ); cùng với ngành tiểu thủ công nghiệp: đan lát các sản phẩm từ bèo tây.

2.Quá trình hình thành

Theo sử liệu còn lưu giữ được, trước khi Giáo phận Phát Diệm được thành lập (năm 1901), trên địa bàn đã có một số cộng đoàn Mến Thánh Giá hiện diện và phục vụ. Trong số đó, cộng đoàn tại Thành Đức (Cách Tâm) là một trong những cộng đoàn được hình thành sớm nhất.

Từ năm 1823, ba nữ tu tiên khởi là: bà Nhường, bà A và bà Tứ – vốn xuất thân từ Nhà Yên Mối, đã được sai xuống Thành Đức để thành lập cộng đoàn mới – cộng đoàn Thành Đức (nay thuộc giáo xứ Cách Tâm, Giáo phận Phát Diệm).

Trong thời kỳ bách hại đạo Công giáo, các bà bị bắt giam vì cưu mang và chở che các linh mục. Suốt hơn ba tháng bị giam cầm và tra khảo khốc liệt, các bà vẫn một lòng trung thành với đức tin, kiên vững trong ơn gọi dâng hiến. Có lần, bị đe dọa thiêu sống nhưng các bà không hề sợ hãi, mà còn vui mừng vì được phúc tử đạo. Sau đó, khi lệnh “tha đạo” được ban hành năm 1862 (Hòa Ước Nhâm Tuất), dân làng khuyên các bà ở lại để chữa bệnh cho trẻ nhỏ và buôn bán sinh sống. Nhưng với lòng trung kiên, các bà đã trở về Nhà Thành Đức để tiếp tục đời sống dâng hiến trong âm thầm và trung tín.

Sau biến cố ấy, cộng đoàn quy tụ lại và dần ổn định đời sống thiêng liêng, vừa lao động, vừa dấn thân phục vụ tha nhân.  Các chị em vừa làm hàng xáo, vừa nuôi dưỡng và dạy giáo lý cho các tân tòng. Chỉ trong hơn hai thập niên, cộng đoàn đã cưu mang gần 700 người, trở thành điểm sáng đức tin và bác ái giữa lòng Giáo hội địa phương. (1)

Để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và nâng cao đời sống thiêng liêng cho các chị em, năm 1927, Nhà Nguyện được xây dựng, mở ra một trang mới cho đời sống thiêng liêng của cộng đoàn. Năm 1928, các công trình phụ trợ khác cũng dần được hoàn thiện, đánh dấu bước khởi đầu vững chắc cho hành trình hiện diện và phục vụ của Cộng đoàn Mến Thánh Giá Cách Tâm.

3. Những biến cố đặc biệt

Biến cố di cư năm 1954 đã trở thành dấu mốc đau thương nhưng đầy đức tin trong lịch sử Hội dòng. Khi đất nước chia đôi, Mẹ Bề Trên Tê-rê-sa Phạm Thị Ngọc Nhị cùng khoảng 183 chị em (khấn sinh, tập sinh và đệ tử) rời miền Bắc, lên đường vào Nam trên chuyến tàu cập bến Kim Đài. Ở lại miền Bắc chỉ còn khoảng 30 chị em, được phân công trông coi chín nhà, năm nhà còn lại phải đóng cửa vì không có người ở. Tại Nhà Thành Đức, bà Thục (nguyên giáo tập) và bà Thi được trao trách nhiệm chăm sóc và gìn giữ cộng đoàn trong hoàn cảnh đầy thử thách. (2)

Năm 1959, khi cộng đoàn Cách Tâm không còn người hiện diện, bà Têrêsa Phạm Thị Hiển, quê Dưỡng Điềm đã xin nhập Dòng và đến nhà Thành Đức cùng một chị giúp việc để trông coi cơ sở. Vì không có linh mục coi sóc tại đó, bà phải đi lễ tại nhà thờ Mông Hưu, nơi duy nhất có linh mục trông coi Giáo xứ. Với lòng kiên trì, bà vận động thêm một chị khác vào sống chung để cùng canh tác đất ruộng và duy trì đời sống tu trì giữa muôn vàn khó khăn.

Ít lâu sau, bà Maria Vũ Thị Yêu (Như Sơn) và bà Anê Nguyễn Thị Dậu (Mông Hưu) cũng gia nhập Dòng tại nhà Thành Đức. Các bà cùng nhau sống đời tu trong âm thầm, vừa tự túc lao động, vừa đảm trách các công việc mục vụ giáo xứ: dạy hát ca đoàn, dạy giáo lý, thăm viếng các gia đình trong khu vực Cách Tâm và các xứ lân cận. Dù nhiều lần bị chính quyền gây khó dễ, các bà vẫn kiên trung ở lại, như một ngọn đèn nhỏ cháy sáng giữa đêm tối để giữ gìn cộng đoàn.

Đến năm 1982, hai chị trẻ là Anê Nguyễn Thị Hiến (Cồn Thoi) và Maria Nguyễn Thị Len (Cách Tâm) gia nhập nhà Cách Tâm, cùng với các bà tiếp tục sứ mạng truyền giáo và đời sống tận hiến trong âm thầm.

Từ năm 1988 đến đầu thập niên 1990, thêm một số chị em gia nhập, làm phong phú đời sống cộng đoàn. Mặc dù chương trình đào tạo còn hạn chế và điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, các chị vẫn duy trì nếp sống tu trì, kiên trung với ơn gọi giữa biết bao gian khó. Các chị làm ruộng, dệt chiếu, làm thuốc viên, và tham gia công tác mục vụ tại các giáo xứ lân cận.

Dù bị theo dõi, lùng bắt, và nhiều khi phải ngủ nhờ nhà giáo dân, các chị vẫn trung thành với ơn gọi, gìn giữ ngọn lửa đức tin cho đến khi đời sống cộng đoàn dần ổn định trở lại.

4. Giai đoạn phục hồi và phát triển

Từ năm 1992 – Khởi đầu một thời kỳ mới

Năm 1992 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Hội dòng Mến Thánh Giá Phát Diệm tại miền Bắc. Mười hai chị khấn tạm từ năm 1963 được chính thức trở lại Hội dòng. Cũng trong năm này, Hội dòng bắt đầu tiếp nhận các ơn gọi mới, và gửi đệ tử vào Nhà Mến Thánh Giá Gò Vấp để huấn luyện và đào tạo căn bản về đời tu.

Từ đây, cộng đoàn Cách Tâm từng bước được tái thiết, nhà Tập được khôi phục vào năm 1993, và từ năm 1994, các lớp khấn lần đầu được tổ chức hằng năm. Dưới sự hướng dẫn của bà Têrêsa Phạm Thị Hiển cùng các bà lớn tuổi, nhiều thế hệ chị em trẻ dần được hình thành, trở thành nền tảng cho sự phục hưng của cộng đoàn

Dù chương trình đào tạo còn sơ khởi, các chị vẫn chăm chỉ học tập và rèn luyện: từ Giáo lý, Tu đức đến kỹ năng mục vụ như đàn, hát, dạy giáo lý, phụng vụ. Chính tinh thần học tập khiêm tốn và bền bỉ ấy đã giúp đời sống cộng đoàn ngày càng vững vàng hơn.

Năm 1998 đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ của ơn gọi: số chị em gia nhập dòng tăng lên rõ rệt; hàng năm đều có các lớp đệ tử và các khấn sinh khấn tạm, khấn trọn tiếp nối nhau phục vụ trong Cộng đoàn.

Từ năm 1999, Hội dòng chính thức tổ chức Tổng Tu nghị định kỳ 4 năm, Cộng đoàn Cách Tâm cũng bắt đầu có các chị phụ trách được sai đến làm việc thường xuyên và đảm trách công việc huấn luyện, điều hành, góp phần ổn định đời sống tu trì, củng cố nề nếp và tinh thần phục vụ của chị em.

Từ năm 2000 trở đi – Củng cố, phát triển và đóng góp cho Hội dòng

Từ năm 2000, Cộng đoàn Cách Tâm tiếp tục là nơi tiếp nhận và đào tạo Đệ tử. Các lớp vào dòng liên tiếp được hình thành và huấn luyện trong tinh thần đơn sơ, cầu nguyện, phục vụ và lao động. Bên cạnh việc học tập và rèn luyện thiêng liêng, các chị em còn làm ruộng, làm cói, dệt chiếu, và chăm sóc trẻ để có nguồn thu nhập duy trì đời sống cộng đoàn.

Những năm tiếp theo, ơn gọi Mến Thánh Giá tiếp tục triển nở. Các chị em gia nhập dòng ngày càng đông, từ khắp các giáo xứ trong Giáo phận Phát Diệm: Tân Mỹ, Phú Hậu, Dưỡng Điềm, Vô Hốt, Bình Hải, Cồn Thoi, đến Bạch Liên, Như Tân, Đồng Chưa, v.v.

Với sự hiện diện và hướng dẫn của các Bà phụ trách như bà Anna Đinh Thị Hiền (2003–2007), bà Têrêsa Trần Thị Hường (2007–2011), đời sống cộng đoàn ngày càng ổn định và phát triển về cả nhân sự lẫn tinh thần.

Giai đoạn từ năm 2011

Năm 2011, sau Tổng Tu nghị lần thứ X, Hội dòng đặt Cộng đoàn Hướng Đạo là nơi tiếp nhận và đào tạo Đệ tử. Từ đó, Cộng đoàn Cách Tâm chỉ còn các chị khấn trọn và một số chị Học viện hiện diện để phục vụ mục vụ tại giáo xứ Cách Tâm và các xứ lân cận.

Dù số lượng nhân sự giảm, nhưng các chị vẫn nhiệt thành cầu nguyện và hăng say phục vụ. Trải qua muôn vàn khó khăn thử thách của lịch sử, nhờ sự nâng đỡ và quý mến của quý ân nhân và giáo dân địa phương, đến nay, cộng đoàn ngày càng thăng tiến: đời sống thiêng liêng của chị em được củng cố, đời sống vật chất được đảm bảo hơn trước.

Năm 2019, chị Maria Phạm Thị Gương là phụ trách của Cộng đoàn, nhận thấy cơ sở vật chất đang xuống cấp. Sau khi lắng nghe và phân định trong tinh thần hiệp hành, hội dòng quyết định  xây dựng lại khu nhà mới nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sứ vụ.

• Ngày 14.08.2020: Cộng đoàn cử hành Thánh lễ khởi công, xin ơn bình an và tiến hành định vị móng nhà.
• Ngày 18.09.2020: Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng, Giám Quản Giáo phận Phát Diệm, chủ sự nghi thức làm phép móng nhà.

Sau hơn bảy tháng thi công, đến ngày 30.03.2021, Cộng đoàn hân hoan đón Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng trở lại chủ sự nghi thức làm phép nhà mới – một cơ sở hai tầng khang trang, bao gồm: phòng khách và các phòng ngủ

Trong những năm gần đây, cùng với sứ mạng giáo dục theo tinh thần Tin Mừng, số phụ huynh tại xã Xuân Chính và các vùng lân cận tín nhiệm gửi con em tới cơ sở Mầm non của Cộng đoàn ngày một gia tăng. Nhận thấy nhu cầu giáo dục ngày càng lớn, và với sự quảng đại nâng đỡ của quý ân nhân gần xa, tháng 10 năm 2024, Hội dòng đã quyết định tái thiết toàn bộ khu phòng học và giảng dạy, nhằm phục vụ việc giáo dục cho các em thuộc các lớp từ 2 đến 5 tuổi.

Cơ sở Tư Thục Thành Đức được xây dựng mới với quy mô:

• Công trình 2 tầng, tổng diện tích 800 m²
  • 5 phòng lớn: gồm 4 phòng học cho các lớp từ 1–4 tuổi và 1 phòng năng khiếu
  • 2 phòng nhỏ: văn phòng và phòng giáo viên

Công trình được hoàn thành và làm phép – khánh thành vào ngày 30.08.2025, do Cha Tổng đại diện Antôn Phan Văn Tự chủ sự nghi thức.

5. Ơn gọi

Giáo xứ Cách Tâm đã vun trồng và dâng hiến cho Hội Dòng nhiều ơn gọi:

Anna Đinh Thị Hiền1	Cách Tâm	15/09/	1961
Anna Nguyễn Thị Len1	Cách Tâm	11/08/	1995
Anna Phạm Thị Dung2	Cách Tâm	18/09/	1999
Maria Trần Thị Hằng2	Cách Tâm	18/09/	1999
Maria Phạm Thị Hạnh1	Cách tâm	18/09/	1999
Anna Hoàng Thị Hương2	Cách Tâm	11/08/	2003
Anna Trần Thị Vóc2	Cách Tâm	13/08/	2005
Têrêsa Phạm Thị Hồng3	Cách Tâm	13/08/	2005
Maria Phạm Thị Tươi4	Cách Tâm	23/09/	2006
Maria Hoàng Thị Lành3	Cách Tâm	11/08/	2014
Anna Mai Thị Thủy	Cách Tâm	TTV-II

 

Kết luận

Trải qua gần hai thế kỷ, cộng đoàn Cách Tâm đã đi qua một hành trình thấm đẫm hy sinh và ân sủng, từ ba nữ tu tiên khởi chịu khổ hình vì đức tin đến các thế hệ chị em hôm nay âm thầm và trung tín phục vụ. Dù có những giai đoạn tưởng chừng tàn lụi vì bách hại, thiếu nhân sự hay mất cơ sở vật chất, sức sống của linh đạo Mến Thánh Giá vẫn bền bỉ duy trì như nắm men âm thầm và muối mặn giữa đời.

Bao thế hệ nữ tu – từ các bậc tiền nhân đến chị em hiện tại đang phục vụ trong cộng đoàn, giáo xứ và các hoạt động mục vụ – đã góp nên dòng chảy liên tục của đức tin và tinh thần Mến Thánh Giá. Với lòng biết ơn sâu xa, Cộng đoàn hôm nay tiếp tục sống linh đạo khiêm hạ, khó nghèo, vâng phục và bác ái, sẵn sàng dấn thân cho sứ vụ loan báo Tin Mừng.

Nguyện xin Chúa Giêsu Chịu Đóng Đinh gìn giữ và thánh hóa Cộng đoàn, để tình yêu Mến Thánh Giá tiếp tục lan tỏa và sinh hoa trái cho các thế hệ mai sau.

Bổn mạng: Đức Mẹ – Mẹ Thiên Chúa (01/01)

Địa chỉ:

 

 

[1] Lm. Vinh sơn Trần Ngọc Thụ, Lịch sử Giáo phận Phát Diệm, Lưu hành nội bộ, 2021, 252.

[2] Quyết định số 199/QĐ-NV ngày 22/7/1964 của Bộ Nội vụ.

[3] Từ 01/02/2020, xã Chính Tâm sáp nhập với xã Xuân Thiện, thành xã Xuân Chính.

 

BTT – Cập nhật ngày 12.03.2026