Hội Dòng Mến Thánh Giá Phát Diệm
Một thoáng nhìn về lịch sử Hội Dòng MTG Phát Diệm
“Lạy Chúa, thiên đình xưng tụng những kỳ công của Chúa
Cộng đoàn chư thánh ca ngợi lòng thành tín của Ngài” (Tv 88,6).
Nhiều lần chiêm ngắm nguyện đường cũ của Hội Dòng Mến Thánh Giá Phát Diệm trong ánh hoàng hôn êm đềm, tôi lại nhớ tới lời ca của vịnh gia trên đây. Dù không có vẻ gì nguy nga tráng lệ như những ngôi thánh đường Châu Âu, nhưng chính cái vẻ mộc mạc, giản dị mà kiên vững của nguyện đường này lại làm tôi đặc biệt yêu thích. Có một điều gì đó ẩn giấu như mời gọi tôi nhìn lại, dù chỉ là một thoáng về lịch sử Hội Dòng trên mảnh đất này để cất lời tôn vinh và cảm tạ Thiên Chúa.
Từ trong cung lòng Thiên Chúa
Ánh hoàng hôn như mời gọi lòng tôi tìm về quá khứ. Không biết nguyện đường nhỏ này được xây dựng từ khi nào, nhưng chắc nó không thể dài hơn lịch sử Hội Dòng với 124 năm hình thành và phát triển. Dù sao, nó đã hiện diện nơi đây từ rất lâu, đã chứng kiến một phần lịch sử của Hội Dòng – một dòng lịch sử được hòa quyện bởi biết bao thập giá đau thương nhưng cũng tràn đầy ân sủng.
Sử sách kể lại thuở ấy, địa phận Phát Diệm đã có một số “Nhà Mụ” tồn tại từ nhiều năm nhưng sống biệt lập, chỉ có lời hứa mà thôi [1]. Đây chính là những hạt giống mà Thiên Chúa đã chuẩn bị sẵn cho Hội Thánh của Người, để rồi năm 1902, một năm sau khi Giáo phận Phát Diệm được thành lập, Đức Giám mục tiên khởi Alexandre Marcou Thành đã đưa 9 chị thuộc Nhà Mụ Phúc Nhạc xuống lập nhà Phát Diệm tại làng Lưu Phương để lo việc in ấn các sách đạo bằng chữ Nôm [2]. Sau đó, Ngài đã chính thức thành lập Hội Dòng Mến Thánh Giá Phát Diệm ngày 04.04.1902 [3]. Đó là cột mốc thực sự quan trọng, chẳng khác nào một em bé được rửa tội, được khai sinh tên tuổi, chính thức mang trong mình một sứ mạng hiện diện trong Giáo hội địa phương này.
Những năm đầu mới thành lập, có lẽ lịch sử Hội Dòng cũng diễn ra khá êm đềm, như mầm ươm được Chúa Nhân lành thương yêu chăm sóc, uốn nắn và cắt tỉa. Nhờ ơn Chúa soi dẫn, từ năm 1916 – 1925, Đức cố Giám mục Marcou Thành đã bắt tay vào việc cải tổ Dòng, sửa luật lệ cũ cho đúng theo Giáo luật để chị em có thể khấn giữ ba lời khấn: Khiết tịnh, Khó nghèo, Vâng phục. Từ đây, Hội Dòng chính thức bước vào trang sử mới.
Gieo trong thử thách
Ngay trong giai đoạn đầu mới cải tổ, lịch sử Hội Dòng đã được in dấu bằng một thử thách hay nói khác đi đó như là mầu nhiệm “ân huệ siêu nhiên”: Thiên Chúa đã cho phép Sa-tan quấy phá các nữ tu trẻ, đặc biệt là các tập sinh. Mục đích của ma quỷ là làm cho chị em khiếp sợ, chán nản bỏ nhà dòng mà về gia đình. Cuộc thử thách đó kéo dài suốt mười bảy năm [4]. Cuối cùng, Thiên Chúa trung tín đã đón nhận sự kiên tâm bền chí của các chị, để rồi 61 chị đã được tuyên khấn khấn lần đầu trong thánh lễ được tổ chức tại Phát Diệm ngày 02.02.1925, do quý Đức cố Giám mục Alexandre Marcou Thành và Louis de Cooman Hành chủ sự [5]. Trong các nhà Mến Thánh Giá tại Việt Nam, đây là việc tuyên khấn đầu tiên được tổ chức thực hiện theo Bộ Giáo Luật năm 1917. Sau sáu năm khấn tạm, 61 chị đã hiến dâng trọn đời mình cho Chúa bằng lời vĩnh khấn [6].
Kinh Thánh có câu thật thấm thía:“Vàng phải được tôi luyện trong lửa, còn những người sáng giá thì phải được thử trong lò ô nhục” (Hc 2, 5), và “Chúa thương ai thì mới sửa dạy kẻ ấy, và có nhận ai làm con thì Người mới cho roi cho vọt” (Dt 12, 6). Quả vậy, khi cuộc chiến với thế lực đen tối thiêng liêng vừa tạm lắng xuống, các nữ tu Mến Thánh Giá Phát Diệm lại tiếp tục phải đương đầu với khó khăn thời cuộc. Đó là những biến động của quê hương đất nước giai đoạn 1945-1954 với bao vết thương còn hằn sâu trong lịch sử. Những khó khăn nghịch cảnh bên ngoài không làm chùn bước dấn thân của các chị em, nhưng biến cố di cư năm 1954 lại để lại một vết thương khôn nguôi trong thời gian dài. Chị em chia tay nhau kẻ ở người đi mà lòng đau như cắt, chẳng khác nào: “Đứt từng khúc ruột chia ly, lưu vong viễn xứ lệ bi ai sầu” (Đình Chẩn, Thần Khúc, Thiên Đàng, XVI).
Nhưng, nào ai hiểu được đường lối cao siêu của Thiên Chúa? Có ai dám mơ từ vết thương ấy, Thiên Chúa đã làm nảy sinh một mầm sống mới: 170 nữ tu di cư vào Nam đã hình thành một Hội Dòng mới mang tên: Hội Dòng Mến Thánh Giá Gò Vấp. Đó là niềm an ủi vô cùng lớn lao cho Hội Dòng tại Phát Diệm quê nhà, trong tình cảnh các cơ sở bị trưng dụng gần hết, 30 chị còn lưu lại thì đã già yếu, nhất là mẹ Bề trên Anê Toàn bị bắt đi cải tạo. Hội Dòng tưởng chừng như rơi vào cảnh suy tàn – thời khắc oằn mình vượt qua chập chùng trong vô định.
Năm 1957, Mẹ Bề trên Anê Toàn mãn khóa học tập cải tạo trở về và phụ trách việc huấn luyện. Được sự hỗ trợ của Đức cố Giám mục Phaolô Bùi Chu Tạo, Hội Dòng đã được nhận thêm 30 thỉnh sinh. Nhưng rồi đau thương lại chồng chất đau thương, năm 1968, sáu quả bom rơi xuống khu vực Nhà Mẹ Lưu Phương, chôn vùi Mẹ Bề Trên Anê Toàn, 4 chị khác và phá hủy hầu hết các cơ sở, chỉ còn sót lại nhà hội chung và một tháp chuông.
Ngày 20/03/1968, 10 chị nữ tu trẻ bị buộc phải sơ tán về gia đình, chỉ còn lại ba chị lớn tuổi và ba cô hộ tu mù lòa, tàn tật. Nhà Mẹ lúc này chẳng khác nào một nơi hoang tàn vắng lạnh [7].
Năm 1973 Đức Cha cố Phaolô làm đơn xin chính quyền cho 10 chị đã đi sơ tán được trở lại Nhà Dòng.
Đến năm 1980 Nhà Dòng chỉ còn lại 4 chị khấn trọn và 22 chị khấn tạm, trong đó, 12 chị khi ấy vẫn còn phải sống tại gia đình. Cuộc sống trong tu viện chưa thoát khỏi ám ảnh bom đạn thì lại thêm nỗi lo âu vì những cuộc khám xét bất thường, nhiều khi diễn ra lúc nửa đêm. Các chị tạm về sống tại gia đình cũng không mấy yên ổn. Các chị bị kiểm tra, có khi bị quản chế thường xuyên.
Dưới ánh mắt đức tin, có thể nói đây là những tháng năm mà Thiên Chúa để cho những hạt giống Mến Thánh Giá âm thầm chịu mục nát để sau đó sẽ trổ sinh hoa trái cho các thế hệ tương lai. Tôi tin những hạt giống này ủ ấp trong mình sức mạnh của Thiên Chúa và xác quyết như lời thánh Phaolô: “Chúng tôi bị dồn ép tư bề, nhưng không bị đè bẹp; hoang mang, nhưng không tuyệt vọng; bị ngược đãi, nhưng không bỏ rơi; bị quật ngã, nhưng không bị tiêu diệt” (2Cr 4, 8-10). Chính thử thách khi được đón nhận trong đức tin sẽ trở thành sức mạnh củng cố đức tin.
Thập giá nở hoa hi vọng
Nhìn lại giai đoạn lịch sử này, tôi tin việc gì Chúa đã khởi sự thì Ngài sẽ có cách đưa đến chỗ hoàn thành. Quả vậy, lịch sử Hội Dòng MTG Phát Diệm sau đó đã sang trang mới: chính thức được tái lập năm 1991. Nhờ sự giúp đỡ của chị Tổng Phụ Trách Anna Nguyễn Thị Thanh, Dòng MTG Gò Vấp, năm 1995 Hội Dòng MTG Phát Diệm đã có lớp khấn lần đầu sau 32 năm bị gián đoạn. Cũng từ đó, Hội Dòng có các lớp khấn lần đầu và khấn trọn đời hằng năm.
“Tre già măng mọc”, một quy luật hồng phúc, một kinh nghiệm ân sủng đang mở ra viễn ảnh tương lai đầy hy vọng. Cho đến nay, Hội Dòng đã 260 chị Vĩnh Khấn, 67 chị Học Viện, 27 em Tập Sinh, 21 em Tiền Tập Sinh, 28 em Thanh Tuyển và 32 cộng đoàn hiện diện trong và ngoài Giáo phận. Chị em Mến Thánh Giá Phát Diệm trở nên như những hạt giống mà Thiên Chúa khéo léo tung gieo trên khắp mảnh đất Phát Diệm thân thương. Nếu Đan Viện Xitô Châu Sơn Nho Quan được ai đó ví như “cây thu lôi thiêng liêng” của Giáo phận thì tôi tin chị em Mến Thánh Giá Phát Diệm cũng có thể được ví như “khí cụ việc lành” của Thiên Chúa trong lòng Giáo phận.
“Thiên Chúa làm cho mọi sự đều sinh lợi ích cho những ai yêu mến Người” (Rm 8, 28), chẳng có gì là vô nghĩa và nằm ngoài quỹ đạo tình yêu của Thiên Chúa. 124 năm lịch sử của Hội Dòng đã diễn ra trong bối cảnh đầy biến động của đất nước, cũng như với Hội Thánh. Lặng nhìn những tháng năm ân sủng và ôn lại chặng đường đã đi qua, tôi liên tưởng tới cuộc xuất hành của dân Chúa ngày xưa, và cảm nghiệm cách sâu xa Lời Chúa nói với dân Người: “Các ngươi thấy Ta đã mang các ngươi như trên cánh chim bằng mà đưa đến với Ta” (Xh 19, 4).
Lời tạm kết
Nguyện đường cổ kính tưởng chừng rơi vào quên lãng nay được tân trang mới mẻ như mời gọi tôi không ngừng chiêm ngắm mầu nhiệm tình yêu, mầu nhiệm thập giá nở hoa và nhắc nhở tôi “nhớ lại quá khứ với lòng tri ân” (ĐTC Phanxicô). Đó là một lịch sử hào hùng, hòa quyện bởi rất nhiều thập giá đau thương nhưng cũng chứa chan niềm tin kiên trung và ân sủng của Thiên Chúa. Mỗi lần chiêm ngắm nguyện đường này, tâm hồn tôi lại trào dâng tâm tình tạ ơn Thiên Chúa, tri ân các bậc tiền bối đã sống tròn đầy mầu nhiệm thập giá để viết nên trang sử hồng ân, linh thánh của Hội Dòng: “Muôn ngàn đời Chúa vẫn trọn tình thương” (Tv135).
“Tri ân quá khứ, chấn hưng hiện tại và dựng xây tương lai” cũng là lời mời gọi của Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng, Giám quản Giáo phận, trong dự án mục vụ 10 năm hướng tới kỷ niệm 400 năm đón nhận Tin Mừng (1627-2027) và 125 năm thành lập Giáo phận (1901-2026). Vì thế, khi nhìn lại, dù chỉ một thoáng qua bài viết này, tôi cũng thêm xác tín vào Mầu Nhiệm Thập Giá, để cùng các chị em hôm nay viết tiếp trang sử của Hội Dòng, cùng trở nên dấu chỉ và chứng tá của tình yêu, nên cánh tay nối dài, nên khí cụ việc lành của Thiên Chúa giữa lòng dân tộc như Đấng sáng lập, Pierre Maria Lambert de la Motte hằng mong ước: hầu tất cả làm Vinh Danh Chúa.
Tg: Maria Bích Hồng – MTG Phát Diệm
CHÚ THÍCH:
[1] x. Thư của Đức Cha Alexandre Marcou Thành gửi Đức Hồng Y Tổng Trưởng Bộ Truyền Giáo, Phát Diệm ngày 23.10.1923.
[2] x. Lễ Bạc tr.7; “Lưu Phương” nghĩa là để lại danh thơm tiếng tốt.
[3] x. Lịch sử DMTG, nhóm nghiên cứu linh đạo MTG 2018, tr.467.
[4] x. Truyện khác thường, Louis De Cooman Hành, Le diable au couvent, Paris, 1962; Phạm Đình Khiêm, Đóa Hoa Tu Nữ, Sài Gòn, 1970.
[5] x. Lễ Bạc Dòng chị em MTG Phát Diệm ngày 02.02.1925 -02.02.1950, tr.12
[6] x. Hướng dẫn Hiến pháp Dòng chị em MTG Phát Diệm, Sài Gòn, 1975, tr.3.
[7] x. Lịch sử DMTG, nhóm nghiên cứu linh đạo MTG 2018, tr.474.
